Włodawa – wyjątkowy punkt na historycznej mapie Polski

Włodawą zabytki
\"\"

Położona na Polesiu, nad rzeką Bug i w sąsiedztwie trójstyku granic polskiej, białoruskiej i ukraińskiej Włodawa jest jednym z najbogatszych pod względem historycznym i kulturowym miast w Polsce.

Włodawa – Miasto Trzech Kultur

O Włodawie wiadomo, że już w XIII wieku stanowiła jeden z grodów księstwa halicko-wołyńskiego. Już wtedy skupiała ludność polską, ruską i żydowską. Położenie nad Bugiem sprawiło, że gród stał się ważnym ośrodkiem handlu i tranzytu przeróżnych towarów.

W 1534 roku Włodawa uzyskała prawa miejskie. Doprowadziło to do tego, że zaczęli się tu licznie osiedlać przedstawiciele różnych narodowości. Po Unii Lubelskiej charakter miasta zmienił się na graniczny, a rzeka Włodawka stała się naturalną granicą pomiędzy województwami brzeskolitewskim i ruskim.

Rok 1624 przyniósł budowę szkoły i zboru kalwińskiego. W roku 1634 wartym odnotowania wydarzeniem był sobór kalwiński odbywający się w mieście. 1648 rok zapisał się na czarnych kartach historii za sprawą powstania kozackiego. Włodawa została splądrowana, a mieszkańcy w większości wymordowani przez wojska Bohdana Chmielnickiego.

Okres zaborów i Wielka Wojna

Okres zaborów to przechodzenie miasta z rąk do rąk. Początkowo w zaborze austriackim, następnie w Księstwie Warszawskim, na koniec jako część Królestwa Polskiego, Włodawa została włączona do zaboru rosyjskiego.

1 września 1915 roku do miasta weszli żołnierze Legionów Józefa Piłsudskiego. Oto jak wspomina ten dzień hr. por. August Krasicki w swoim \”Dzienniku z kampanii rosyjskiej porucznika Krasickiego Augusta w Sztabie Komendy Polskich Legjonów 1914–1916\”:

We Włodawie koszary rosyjskie stoją, w mieście spalona część koło rynku. Z kościoła zdjęli Moskale blachę miedzianą, a dali papę. Sztab Legionów kwateruje się w domu burmistrza, konie daleko na przedmieściu. Kościół nie jest zajęty. W kościele tym pochowany jest dziadek mój, August Zamoyski (…) Dziś przed kościołem i jego grobem defilowała z orkiestrami i sztandarami cała dywizja naszego wojska polskiego, tj. Legionów. W mieście dużo wojsk niemieckich, jest tu też komenda i część wojsk austriackich 17 Korpusu. Przez miasto przejeżdżają liczne fury uchodźców, biedaków, którym zabrano konie dobre, ciągną wozy pokaleczone szkapy, krowy i sami ludzie pchają. Przed komendą etapową ścisk ludzi, gdyż każdy wychodzący z Włodawy musi mieć przepustkę, za którą biorą opłaty 40 kopiejek. Idę z Komorowskim do niem. Labe Station, urządzonej w aptece. Dają tu oficerom i żołnierzom za darmo posiłek (…) Do księdza kapelana przyszły z płaczem dwie kobiety z Komarówki ze skargą, że ostatnie krowy zarekwirowali im Niemcy. Jedna była poddana austriacka. Poszedłem do niemieckiej etapowej komendy, gdzie przedstawiłem tą sprawę. Adiutant bardzo grzecznie mnie przyjął i bez żadnej trudności wydał kartki, żeby tym kobietom krów nie zabierano. Mówił też, że ostatniej krowy, jak wiedzą o tym, to nie zabierają

3 września Legiony opuszczając Włodawę przekroczyły rzekę Bug, udając się na Wołyń.

Rzeczpospolita Włodawska

Pod koniec września 1939 roku gen. Franciszek Kleeberg utworzył Rzeczpospolitą Włodawską, obok Helu i Warszawy ostatni bastion polskiej niepodległości.

Holocaust

Większość żydowskich mieszkańców Włodawy zgładzono w niedaleko położonym obozie zagłady w Sobiborze. Pożydowskie budynki wykorzystywano głównie jako magazyny, a macewy z cmentarza, co było typowe, do brukowania ulic.

\”Wyzwolenie\”

23 lipca 1944 miasto zajęły oddziały radzieckie 47 Armii 1 Frontu Białoruskiego. Włodawa stała się tymczasową siedzibą sztabu 1 Frontu Białoruskiego z marszałkiem Konstantym Rokossowskim na czele. Na osiedlu Koszary znajduje się cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej z okresu II Wojny Światowej. Położony jest na terenach po byłej jednostce wojskowej, Natomiast przy ul. Lubelskiej, w sąsiedztwie cmentarza katolickiego, znajduje się cmentarz wojenny. Spoczywa tam 270 żołnierzy z września 1939 r. oraz poległych pod Wytycznem żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza.

Po wojnie Włodawa i okolice stały się areną krwawych starć antykomunistycznej partyzantki z UPA i oddziałami nowej władzy.

Biuro Poszukiwań Instytutu Pamięci Narodowej prowadzi w okolicach Włodawy intensywne poszukiwania szczątków Edwarda Taraszkiewicza ps. \”Żelazny\”. Dowódca lotnych oddziałów partyzanckich zrzeszenia Wolność i Niezawisłość działającego na ziemi chełmsko-włodawskiej zginął 6 października 1951 roku. Podczas obławy dowodzonej przez mjr. Urzędu Bezpieczeństwa Jana Wołkowa \”Żelaznego\” śmierć dopadła w zabudowaniach Natalii i Teodora Kaszczuków w Zbereżu nad Bugiem. Wraz z Taraszkiewiczem zginęli gospodarze, a także Stanisław Torbicz \”Kazik\”. Józef Domański \”Łukasz\” i Stanisław Marciniak \”Niewinny\” dostali się do niewoli (w późniejszym procesie obaj zostali skazani na śmierć). Po walce zwłoki partyzantów zabrano do siedziby UB we Włodawie, a później pochowano w nieznanym do dziś miejscu.

Włodawa i jej wielokulturowość na przykładzie zabytków

Kościół św. Ludwika z 1752 r. ze znajdującym się tuż obok klasztorem ojców Paulinów, cerkiew prawosławna pw. Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy z 1843 r., a także Wielka Synagoga z 1764 r. wraz z przyległymi budynkami Małej Synagogi i Bejt ha-midrasz to namacalne dowody na wzajemne przenikanie się kultur. Nie należy zapominać również o jedynej w Polsce budowli w kształcie kwadratu z dziedzińcem pośrodku – \”czworoboku\”. Dawniej należący do włodawskich kupców i rzemieślników obiekt, bez wątpienia dziś jest prawdziwą wizytówką i dumą miasta.

Wydarzenia kulturalne i ciekawostki

Multikulturową tradycję Włodawy kultywuje coroczny Festiwal Trzech Kultur. Działa on zawsze według tego samego schematu: pierwszy dzień (piątek) poświęcony jest kulturze żydowskiej. Drugi dzień (sobota) to dzień związany z prawosławiem, zaś trzeci dzień (niedziela) należy do katolików. Festiwal rokrocznie przyciąga rzeszę turystów i całą plejadę gwiazd.

W lipcu zaś możemy załapać się na międzynarodowy festiwal muzycznych i tanecznych kapel ludowych o nazwie Międzynarodowe Poleskie Lato z Folklorem. Prócz tego w mieście można trafić na szereg pomniejszych imprez i wydarzeń, m.in. Dni Włodawy, Sobótki Poleskie czy Międzynarodowy Trójstyk Literacki.

Według Henryka Sienkiewicza, autora \”Ogniem i mieczem\”, to właśnie we włodawskim zajeździe Bohun leczył rany po pojedynku z Wołodyjowskim i to tu wyjawił Rzędzianowi miejsce ukrycia kniaziówny Heleny u Horpyny.

Włodawa \”wystąpiła\” również w dwóch filmach: \”Wrota Europy\” oraz \”Akcja Brutus\”.

Autor: Piotr Zarośliński

Fot. www.shutterstock.com

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *