Wielka rewolucja w ortografii. Rada Języka Polskiego przedstawiła zmiany

zmiany w ortografii

Rada Języka Polskiego wydała komunikat w sprawie zmian w polskiej ortografii. Zmodyfikowano pisownię poszczególnych wyrazów w zakresie stosowania małej i wielkiej litery oraz łącznej pisowni przedrostka „nie” w stopniu wyższym i najwyższym. Z czego wynika taka decyzja?

Język polski jest jednym z najtrudniejszych języków świata. Co do tego nie można mieć żadnych wątpliwości. Dziesiątki odmian jednego słowa potrafi przysporzyć wiele problemów nie tylko obcokrajowcom, ale i samym Polakom. Od najmłodszych lat niektórym do tej pory trudno jest zapamiętać reguły ortografii i interpunkcji. Aby zniwelować choć część potencjalnych błędów z pisownią, Rada Języka Polskiego postanowiła z tym zawalczyć, wprowadzając nowe zasady.

Zasady stosowania wielkiej oraz małej litery i nie tylko. Co jeszcze się zmieni?

Rada Języka Polskiego na swojej stronie internetowej opublikowała komunikat dotyczący zmian w zasadach pisowni polskiej. Wśród nich są:

  • pisownia wielką literą nazw mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi, np. Gdańszczanin, Mokotowianin, Rembertowianka, Wolanin. Dopuszczalne jednak zostaną zapisy małą lub wielką literą nieoficjalnych nazw etnicznych, typu angol/Angol, żabojad/Żabojad, makaroniarz/Makaroniarz.
  • małą literą będziemy zapisywać przymiotniki tworzone od nazw osobowych, zakończonych na -owski, bez względu na to, czy interpretacja jest dzierżawcza (odpowiada na pytanie czyj?), czy jakościowa (pytanie jaki?), np. koncert chopinowski, epoka zygmuntowska, dramat szekspirowski. 
  • nazwy firm i marek wyrobów przemysłowych oraz pojedynczych egzemplarzy tych wyrobów będą pisane wielką literą, np. auto marki Skoda, czy na podwórku stoi czarna Skoda.
  • w nazwach własnych wielką literą zapiszemy również wszystkie człony wielowyrazowych nazw geograficznych (Wyspa Uznam, Pustynia Gobi), nazwy komet (Kometa Halleya), nazwy obiektów przestrzeni publicznej ze słowami aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz (Plac Zbawiciela, Zamek Książ, Cmentarz Łostowicki), człony wielowyrazowych nazw lokali usługowych i gastronomicznych bez spójników i przyimków (Pizzeria Napoli, Kino Fregata, Pensjonat pod Różą) Apteka Starowiejska), jak również wszystkich członów nazw medali, orderów i nagród (Nagroda Nobla, Mistrz Mowy Polskiej, Ambasador Polszczyzny). 
  • w stopniu wyższym i najwyższym będziemy mogli zapisać słowa z nie- łącznie z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi (niemiły, niemilszy, nienajmilszy, nienajprędzej, nienajlepiej).

To tylko niektóre ze zmian, które Rada Języka Polskiego postanowiła wprowadzić. Łącznie jest ich 11. Więcej znajdziecie TUTAJ.

Skąd te zmiany?

W pierwszej połowie maja Rada Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk oprócz listy poprawek w polskiej ortografii wyjaśnia także powody tych modyfikacji zasad pisowni. W komunikacie z dnia 10 maja 2024 r. możemy przeczytać:

Rada uznała, że wprowadzenie tych zmian, dotyczących wyłącznie tzw. konwencjonalnych zasad pisowni, przyniesie korzyść w postaci uproszczenia i ujednolicenia zapisu poszczególnych grup wyrazów i połączeń, eliminacji wyjątków, a także likwidacji przepisów, których zastosowanie jest z różnych powodów problematyczne, np. wymaga od piszącego zbyt drobiazgowej analizy znaczeniowej tekstu. To zaś przyczyni się do zmniejszenia liczby błędów językowych oraz – być może – umożliwi piszącym skupienie się na innych niż ortograficzne aspektach poprawności tekstu.

https://rjp.pan.pl/index.php

Rada Języka Polskiego pragnie zaznaczyć, że wprowadzenie takich zmian było proponowane wiele lat temu. Z różnych powodów nie udało się ich wprowadzić w życie. Nowe zasady pisowni będą obowiązywały od 1 stycznia 2026 r., aby wszystkie osoby oraz instytucje (głównie wydawcy, autorzy słowników oraz programów szkolnych) miały czas na przygotowanie się na nowe reguły. Od tego dnia ogłoszony na stronie RJP dokument pt. Zasady pisowni i interpunkcji polskiej będzie jedynym ważnym źródłem zasad ortograficznych i interpunkcyjnych. Pozostałe uchwały ortograficzne z lat 1997–2008, czy inne podjęte przez Radę dokumenty będą niezgodne ze wspomnianym wyżej.

Czym jest Rada Języka Polskiego?

Rada Języka Polskiego jest instytucją powołaną przez Prezydium Polskiej Akademii Nauk na mocy uchwały nr 17/96 z dn. 9 września 1996 r. Trzy lata później jej działalność ujęto przepisami Ustawy o języku polskim. 

Do jej głównych zadań zalicza się przede wszystkim:

  • ustalanie zasad ortografii i interpunkcji języka polskiego,
  • upowszechnianie wiedzy nt. języka polskiego,
  • rozstrzyganie wątpliwości w zakresie słownictwa, gramatyki czy ortografii,
  • wyrażanie opinii o formie językowej tekstów znajdującej się w sferze publicznej (w prasie, telewizji, radiu czy administracji),
  • sprawowanie pieczy nad kulturą języka polskiego w nauczaniu szkolnym.

Warto zaznaczyć, że RJP współpracuje z państwowymi instytucjami, czyli z: Ministerstwem Edukacji Narodowej, Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, a także Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Państwową Inspekcją Handlową, jak również Sejmem Rzeczypospolitej Polskiej. Współpraca ta opiera się zwłaszcza na sporządzaniu ekspertyz i wydawaniu opinii w kwestiach dotyczących używania języka polskiego w działalności publicznej. 

Instytucja ta co dwa lata (zgodnie z Ustawą o języku polskim) przedstawia Sejmowi i Senatowi Rzeczypospolitej Polskiej sprawozdanie o stanie ochrony języka polskiego. W składzie Rady zasiadają m.in. prof. dr hab. Mirosław Bańko, prof. dr hab. Jan Miodek oraz prof. dr hab. Jerzy Bralczyk.

Marek Giec

Fot. Canva

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *